بنابراين ، حقيقت وجود در ذات خود وحدت و كثرت دارد ، به گونه‌اى كه آن‌چه دو وجود را از يكديگر ممتاز مىكند همان چيزى است كه آنها در آن مشتركند و به عكس ؛ و اين همان تشكيك مىباشد . مؤلف بزرگوار - كه رحمت خداوند بر او باد - در اين قسمت ، نظريهء مختار خويش ، يعنى وحدت تشكيكى وجود را مطرح و براى اثبات آن ، برهان اقامه مىكند . اين نظريه به دو بخش تحليل مىشود : يكى اين‌كه وجود ، بر خلاف گمان مشائين ، حقيقتى يگانه است و وحدت حقيقى بر واقعيت‌هاى خارجى حاكم مىباشد و همه از يك سنخند . دوم اين‌كه اين حقيقت ، مشكك مىباشد و نوعى اختلاف تشكيكى برحسب شدت و ضعف ، تقدم و تأخر ، قوّه و فعل و مانند آن ، در آن راه دارد . هر يك از اين دو بخش ، جداگانه و با بيان مستقلى اثبات مىشود . اينك به شرح برهان مربوط به هريك از اين دو بخش مىپردازيم . برهان بر وحدت حقيقت وجود براى اثبات وحدت حقيقت وجود مىگوييم : « اگر وجود ، حقيقتى يگانه نباشد ، قطعا حقايق متباين به تمام ذات خواهد بود . امّا تالى به بيانى كه خواهد آمد ، باطل است ( يعنى وجود حقايق متباين به تمام ذات نيست ) ، پس مقدّم نيز باطل خواهد بود . يعنى بايد پذيرفت كه وجود حقيقتى يگانه است . » اين خلاصهء استدلالى است كه در متن بيان شده است . براى تبيين كامل اين استدلال بايد هردو مقدمهء آن اثبات شود . امّا مقدمهء نخست استدلال ( اگر وجود يك حقيقت يگانه نباشد ، قطعا حقايق متباين به تمام ذات خواهد بود ) ، با توجه به بساطت حقيقت وجود ، كه مورد قبول حكيمان مشاء نيز هست ، به آسانى اثبات مىشود ، زيرا اگر وجود نه يك حقيقت يگانه باشد و نه حقايق متباين به تمام ذات ، طبعا بايد حقايقى باشد كه هركدام ، مركب از يك جزء مختص و يك جزء مشترك مىباشند و اين ، با بساطت حقيقت وجود ناسازگار است . براى اثبات اين مقدمه چون مورد توافق خصم است ، در متن